tatrzanskieszlaki.pl .beta

Przewodnik po Tatrach

Tatry Szlaki turystyczne Na szlaku Dookoła Tatr Panoramy 360°
strona główna > dookoła tatr > podhale > zakopane

Zakopane

Zakopane to miasto leżące u podnóża Tatr, w malowniczej kotlinie należącej do Rowu Podtatrzańskiego. Stanowi największy ośrodek miejski leżący w bezpośrednim otoczeniu tych przepięknych gór i najwyżej położone miasto w Polsce (750-2301 m n.p.m.). W granicach administracyjnych miasta znajduje się także znaczna część Tatrzańskiego Parku Narodowego (od Doliny Suchej Wody do Doliny Małej Łąki). 

W sezonie miasto jest pełne turystów. Liczbę turystów odwiedzających całe Tatry ocenia się na około 2-3 mln rocznie. Dla jednych Zakopane stanowi bazę wypadową w jedyne w Polsce wysokie góry. Zjeżdżają oni, aby cieszyć się wolnością na górskich szlakach, podziwiać przepiękną przyrodę Tatrzańską, oddychać czystym powietrzem. Dla innych jest miejscem spaceru po Krupówkach, gdzie mogą  również podziwiać piękno góralskiego folkloru i kosztować przepysznych góralskich potraw.

Do najsławniejszych zabytków zaliczane są: barokowy drewniany kościółek obok zabytkowego Cmentarza Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku, zabytkowa góralska zabudowa drewniana przy ulicy Kościeliskiej, wille przedstawiające styl zakopiański, którego twórcą jest Stanisław Witkiewicz  (np. Koliba, Pod Jedlami, Atma i inne).
Zakopanego jest również dużym ośrodkiem zimowych sportów, dlatego popularna jest nazwa to "zimowa stolica Tatr". Znajduje się tu Wielka Skocznia na Krokwi im. Stanisława Marusarza (potocznie nazywana Wielką Krokwią) na której rokrocznie odbywa się Puchar Świata w skokach narciarskich.

Na południu nad miastem góruje Giewont - symbol miasta. Z tą ważną dla górali górą związana jest legenda, według której Giewont to zaklęty rycerz, który śpi i spogląda na Zakopane. Ten kamienny rycerz ma powstać, gdy Polska będzie potrzebowała pomocy. Widoczny z Zakopanego Krzyż na Giewoncie istnieje od 1901 roku. Wtedy to został zainstalowany przez parafian z Zakopanego, na pamiątkę 1900 rocznicy urodzin Jezusa Chrystusa. Krzyż mierzy 17,5 m i waży 1,8 tony. Jego żelazne elementy, cement i woda zostały wyniesione przez górali na plecach z Hali Kondratowej.

 

Historia

Zakopane powstało jako osada na miejscu sezonowych osad pasterskich. Pierwszy (zaginiony) przywilej osadniczy wydał podobno Stefan Batory w 1578  roku. Wieś należała do dóbr królewskich. Po zaborach przeszła w ręce austriackie. W roku 1824 Zakopane wraz z częścią Tatr zostało sprzedane przez rząd austriacki prywatnemu właścicielowi. W XVIII i XIX wieku w rejonie Kuźnic istniał duży ośrodek górniczo-hutniczy.

Pierwsi turyści odwiedzali Tatry w towarzystwie przewodników wywodzących się z zakopiańskich górali. Byli to między innymi, Klemens Bachleda - "król przewodników tatrzańskich", Bartłomiej Obrochta,  Maciej Sieczka, Szymon Tatar. Rozkwit Zakopanego rozpoczął się w drugiej połowie XIX w., kiedy to właściwości klimatyczne Zakopanego zaczął popularyzować znany lekarz z Warszawy dr Tytus Chałubiński. W tym samym okresie z inicjatywy pierwszego zakopiańskiego proboszcza ks. Józefa Stolarczyka powstał pierwszy w Zakopanem drewniany kościółek, który wciąż stoi przy ul. Kościeliskiej. Ksiądz Stolarczyk jest ważna postacią związaną z Tatrami, gdyż uznawany jest za pioniera turystyki wysokogórskiej.

W 1873 roku powstała pierwsza prawdziwa organizacja turystyczna w Polsce - Towarzystwo Tatrzańskie. Pierwszym prezesem został hr. Mieczysław Rey. Celem działania organizacji było badanie i promocja Tatr, propagowanie turystyki górskiej, budowa schronisk, wytyczanie i budowa szlaków turystycznych. W 1886 r. Zakopane zostało uznane za uzdrowisko. Zakopane stało się stolicą kulturalną nieistniejącej Polski jednoczą Polaków z trzech zaborów. Wraz z rozwojem turystyki w Tatrach wzrosła liczba wypadków. W 1909 powstało Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR), pod kierownictwem Mariusza Zaruskiego. Ratownicy z narażeniem życia niosą pomoc poszkodowanym w wypadkach górskich.

Wzrost popularności Tatr spowodował zwiększenie zainteresowania folklorem i sztuką mieszkających u ich stóp górali. To właśnie tu rozwijała się niezwykle bogata kultura ludowa. Nic więc dziwnego, że miasto było chętnie odwiedzane (lub zamieszkane) przez sławne postacie polskiej kultury. Pod koniec XIX wieku do Zakopanego zaczęli zjeżdżać przedstawiciele ówczesnej polskiej inteligencji, m.in takie sławy jak: H. Sienkiewicz, W. Orkan, St. Witkiewicz, S. Żeromski, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Stanisław Ignacy Witkiewicz i inni. Stanisław Witkiewicz (ojciec). Wtedy to ta mała wioska przekształciła się w miasto (prawa miejskie w 1993 roku) i  uzdrowisko. W latach 1935-36 wybudowano kolej linową na Kasprowy Wierch, a w 1938 roku kolejkę na Gubałówkę.

XX wiek to intensywny rozwój turystyki. Zdobyto wszystkie szczyty, wytyczne zostały wszystkie istniejące dziś szlaki. Tatry zostały dogłębnie zbadane. Wszystkie szczyty, turnie, żleby, przełęcze i inne obiekty zostały nazwane.

 

Kultura i sztuka

Niezwykła kultura ludowa górali ukształtowała się pod silnym wpływem kultury bałkańskiej,  która  przybyła w Tatry w XIV-XVI wieku wraz z wołoskimi pasterzami w ramach tz. wędrówek wołoskich, prawdopodobnie spowodowanych zajmowaniem Bałkanów prze Turków. W Zakopanem kultura ludowa jest starannie pielęgnowana.
Wyjątkowa jest też muzyka Podhala obfitująca w elementy bałkańskie i wschodnie. Urzekła ona tak wielkich kompozytorów, jak m.in. Karola Szymanowskiego i Mieczysława Karłowicza.

W Zakopanem powstał jeden z najpopularniejszych prądów w polskiej estetyce budowlanej - styl zakopiański. Jego początki to przełom XIX i XX wieku. Twórcą stylu jest Stanisław Witkiewicz, który przeciwstawił się panującej kosmopolitycznej modzie na architekturę "szwajcarska". Nawiązał on do rozwiązań konstrukcyjnych i detali architektonicznych rodzimych chałup podhalańskich. Do najpiękniejszych jego dzieł należy najstarsza w Zakopanem willa Koliba z 1892 roku oraz kaplica w Jaszczurówce powstała w 1908 roku. Styl zakopiański stanowi dziś jeden z najlepiej zachowanych i kontynuowanych kierunków a architekturze regionalnej.

 

Zabytki

Najstarszym zabytkiem Zakopanego jest drewniany kościółek z połowy XIX wieku zbudowany przez księdza Józefa Stolarczyka. Wzdłuż ulicy Kościeliskiej ciągną się stare góralskie zagrody z XIX wieku. W Zakopanem znajduje się kilka zabytkowych willi, które reprezentują słynny zakopiański styl. Najstarsze z nich to  willa Koliba z 1892 roku (obecnie mieści Muzeum Stylu Zakopiańskiego im. Stanisława Witkiewicza), uznawana za najpiękniejszą Willa pod Jedlami z 1897 roku. Warta uwagi jest również kaplica w Jaszczurówce powstała w 1908 roku. Cennym zabytkiem architektury w stylu zakopiańskim jest także gmach główny Muzeum Tatrzańskiego, zbudowany w latach 1913-1922 według wspólnych planów Stanisława Witkiewicza i Franciszka Mączyńskiego. W muzeum prezentowane stałe ekspozycje przybliżają historię regionu oraz bogactwo kultury i przyrody Tatr i Podhala. Szczególnym miejscem w mieście jest  Cmentarza Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku. Spoczywają tu najbardziej zasłużeni dla Zakopanego ludzie (m.in. ks. Józef Stolarczyk i Tutus Chałubiński), wybitni muzycy (m.in. Jan Krzeptowski Sabała), pisarze (np. Kornel Kakuszyński), wybitni architekci, przewodnicy, ratownicy górscy, lekarze, naukowcy, politycy.

 

Zimowa stolica Tatr

Zakopane wielokrotnie organizowało ważne imprezy sportowe. Znajduje się tu Wielka Skocznia na Krokwi im. Stanisława Marusarza (potocznie nazywana Wielką Krokwią) na której rokrocznie odbywa się Puchar Świata w skokach narciarskich. W mieście tym trzykrotnie odbywały się mistrzostwa świata w narciarstwie klasycznym: w latach 1929, 1939 oraz w 1962 oraz jeden raz mistrzostwa świata w narciarstwie alpejskim w 1939 roku.

Zakopane - informacje

Miasto w Polsce
Lokalizacja: Małopolskie, Tatrzański
Populacja: 29 700 mieszkańców
Powierzchnia: 84.26 km2
Wysokość: od 750 do 2301 m n.p.n.
pl.wikipedia.org/wiki/Zakopane
Wikipedia: pl.wikipedia.org/wiki/Zakopane
Close
author:

Photos provided by Panoramio. Photos are under the copyright of their owners.

Przenieś się w Tatry! Dzięki naszym panoramom sferycznym możesz odbyć wirtualną wycieczkę. Na panoramach są oznaczone szczyty i inne obiekty.

Kondracka Przełęcz

Polana Kopieniec

Tatry i Zakopane nocą ze zbocza Nosalu

Hala Gąsienicowa